10 Đại Án Lừa Đảo Và Thao Túng Chứng Khoán Niêm Yết Kinh Điển Tại Việt Nam: Bóc Trần Cơ Chế Rút Ruột Tiền Nhà Đầu Tư

Hơn hai mươi năm hình thành và vận hành, ba sàn giao dịch chứng khoán chính thức của Việt Nam (HOSE, HNX và UPCoM) đã trở thành bệ phóng huy động vốn cho hàng trăm doanh nghiệp sản xuất, hạ tầng thực thụ. Nhưng song hành với dòng tiền phát triển là một chuỗi dài những vụ án lừa đảo, thao túng giá và chiếm đoạt tài sản tinh vi bậc nhất diễn ra ngay trên bảng điện tử.

Những cái tên như Trịnh Văn Quyết, Đỗ Thành Nhân, Lê Văn Dũng hay Trần Hữu Tiệp không xuất hiện ngẫu nhiên. Họ đại diện cho các chu kỳ tham lam và non nớt của dòng tiền cá nhân. Điểm chung của mọi vụ gian lận trên sàn niêm yết là gì: kẻ thủ ác không dùng súng hay dao để cướp bóc. Chúng dùng chính sự thiếu hiểu biết, lòng tham làm giàu nhanh và những lỗ hổng trong quy trình kiểm toán, giám sát niêm yết để biến giấy lộn thành tiền tươi.

Khi các phiên tòa hình sự khép lại với những bản án hàng chục năm tù hay tù chung thân, số tiền hàng nghìn tỷ đồng của hàng vạn nhà đầu tư phần lớn đã tan thành mây khói dưới dạng chi phí duy trì guồng máy ảo, trả lãi vay cắt cổ hoặc bốc hơi vào các tài sản vô hình.

Hiểu rõ cơ chế vận hành gốc của 10 đại án chứng khoán niêm yết dưới đây là tấm áo giáp duy nhất giúp một nhà đầu tư tồn tại trên thị trường này.

Bốn ma trận thủ đoạn rút ruột thị trường chứng khoán niêm yết

Trước khi đi vào từng vụ án cụ thể, cần phân loại các đại án trên sàn niêm yết vào 4 nhóm thủ đoạn kỹ thuật chính:

1. Trịnh Văn Quyết & Cỗ máy in giấy FLC Faros (HOSE: ROS, FLC)

Đây là vụ án thao túng và lừa đảo có quy mô người bị hại lớn nhất từng bị đưa ra xét xử công khai trên sàn HOSE.

Bị cáo Trịnh Văn Quyết: Cựu Chủ tịch HĐQT FLC, nhận mức án 21 năm tù về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Thao túng thị trường chứng khoán (Ảnh: CafeF/TAND TP Hà Nội).

Thủ đoạn kỹ thuật: Bút toán nộp rút khống biến 1,5 tỷ thành 4.300 tỷ đồng

Ban đầu, Công ty CP Xây dựng Faros chỉ có vốn điều lệ thực góp là 1,5 tỷ đồng. Để đủ điều kiện niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Trịnh Văn Quyết chỉ đạo các thuộc cấp tại Tập đoàn FLC, Chứng khoán BOS thực hiện quy trình nộp rút khống:

1. Mượn tiền hoặc chuyển một khoản tiền mặt vài chục tỷ đồng vào tài khoản ngân hàng của Faros với nội dung “nộp tiền góp vốn”.
2. Ngay trong ngày, Faros lập ủy nhiệm chi chuyển ngược số tiền đó ra các tài khoản cá nhân khác dưới hình thức “cho vay”, “tạm ứng”, hoặc “hợp tác đầu tư”.
3. Vòng quay này được thực hiện lặp đi lặp lại hàng chục lần. Tiền chạy theo vòng tròn khép kín, không hề có thêm một đồng vốn thực tế nào nằm lại trong két sắt doanh nghiệp.

Kết quả: Vốn điều lệ của Faros trên giấy tờ tăng vọt lên 4.300 tỷ đồng (gấp gần 3.000 lần), tương ứng 430 triệu cổ phần.

Sau khi luồn lách qua các khâu thẩm định niêm yết, Trịnh Văn Quyết đưa mã ROS lên sàn HOSE. Nhóm này dùng hàng chục tài khoản giao dịch chéo, kéo giá ROS từ vùng 10.000 đồng lên đỉnh cao kỷ lục hơn 178.000 đồng/cổ phiếu (thậm chí từng đưa Trịnh Văn Quyết trở thành người giàu nhất sàn chứng khoán trên giấy tờ năm 2017). Khi nhà đầu tư cá nhân bị cuốn vào cơn say thanh khoản, Trịnh Văn Quyết xả bán toàn bộ 391 triệu cổ phiếu ROS tăng vốn khống, chiếm đoạt hơn 3.620 tỷ đồng của hơn 25.000 nhà đầu tư.

Đỉnh điểm vào ngày 10/01/2022, Trịnh Văn Quyết tiếp tục chỉ đạo bán chui 74,8 triệu cổ phiếu FLC mà không công bố thông tin theo quy định, thu về gần 1.700 tỷ đồng, làm chấn động toàn bộ hệ thống giao dịch HOSE và buộc cơ quan quản lý phải thực hiện biện pháp chưa từng có: hủy bỏ giao dịch khớp lệnh.

Bản án của Pháp luật:

Ngày 05/08/2024, TAND TP Hà Nội tuyên phạt bị cáo Trịnh Văn Quyết mức án tổng hợp 21 năm tù (18 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và 3 năm tù về tội “Thao túng thị trường chứng khoán”). Buộc bồi thường toàn bộ số tiền chiếm đoạt của các nhà đầu tư.

2. Đỗ Thành Nhân & “Hệ sinh thái Louis Holdings” (HNX/HOSE: BII, TGG)

Nếu Trịnh Văn Quyết là bậc thầy in giấy, thì Đỗ Thành Nhân là hiện thân của chiêu thức thâu tóm “xác sống” trà đá rồi thổi giá dạng cây thông Noel.

Bị cáo Đỗ Thành Nhân: Cựu Chủ tịch Louis Holdings, nhận mức án 4 năm tù về tội Thao túng thị trường chứng khoán (Ảnh: CafeF/TAND Cấp cao).

Thủ đoạn kỹ thuật: Bắt tay công ty chứng khoán và lập hội lái buôn lùa gà

Năm 2021, Đỗ Thành Nhân thâu tóm hai công ty đang bên bờ vực phá sản: Công ty CP Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Bảo Thư (mã BII, thị giá quanh 1.000 đồng) và Công ty CP Xây lắp An Giang (mã TGG, thị giá 1.200 đồng). Sau đó đổi tên thành Louis Land và Louis Capital.

Để thổi giá hai mã rác này, Nhân cấu kết chặt chẽ với Đỗ Đức Nam (Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Trí Việt – TVB) và Phạm Thanh Tùng (Chủ tịch Trí Việt):

• Chứng khoán Trí Việt đứng ra cấp nguồn tiền margin lách luật hàng trăm tỷ đồng cho nhóm của Nhân.
• Đỗ Thành Nhân chỉ đạo người thân, nhân viên mở 17 tài khoản tại Chứng khoán Trí Việt và các CTCK khác, liên tục mua bán khớp lệnh nội bộ tạo cung cầu giả tạo.
• Nhân lập nhóm Facebook “Louis Family” với hơn 10.000 thành viên, liên tục đăng tải những phát ngôn thách thức thị trường như: “Từ đây đến cuối năm BII không lên 30k, TGG không lên 50k, tôi sẽ cạo đầu”, hay “Cổ phiếu Louis không có đỉnh”.

Nhờ dòng tiền margin khống và sự tiếp tay của truyền thông mạng xã hội, cổ phiếu TGG được kéo thẳng đứng từ mức 1.200 đồng lên đỉnh 74.800 đồng/cổ phiếu (tăng hơn 60 lần). BII tăng từ 1.000 đồng lên 33.800 đồng.

Khi đạt đỉnh vào tháng 9/2021, nhóm này âm thầm xả bán sạch hàng, thu lợi bất chính hơn 154 tỷ đồng. Cổ phiếu TGG và BII sau đó rơi tự do không thanh khoản, giảm sàn 20 – 30 phiên liên tiếp về lại mức giá vài trăm đồng, chôn vùi toàn bộ tài sản của hàng nghìn nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Bản án của Pháp luật:

Tháng 05/2023, TAND TP Hà Nội tuyên phạt Đỗ Thành Nhân 5 năm 6 tháng tù. Tại phiên tòa phúc thẩm tháng 01/2024 của TAND Cấp cao tại Hà Nội, Hội đồng xét xử tuyên phạt Đỗ Thành Nhân mức án 4 năm tù về tội “Thao túng thị trường chứng khoán” sau khi gia đình nộp thêm tiền khắc phục hậu quả.

3. Lê Văn Dũng & Dược Viễn Đông (HOSE: DVD): Vụ án thao túng hình sự đầu tiên (2010)

Trước năm 2010, hành vi làm giá chứng khoán tại Việt Nam chủ yếu bị xử phạt vi phạm hành chính vài chục triệu đồng. Dược Viễn Đông (mã DVD) là vụ án lịch sử mở màn cho việc áp dụng Bộ luật Hình sự để xử lý tội thao túng thị trường chứng khoán trên sàn HOSE.

Bị cáo Lê Văn Dũng: Cựu Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Dược Viễn Đông (DVD), vụ án hình sự thao túng giá chứng khoán đầu tiên tại Việt Nam với mức án 4 năm tù (Ảnh: Vietstock).

Thủ đoạn kỹ thuật: Tạo doanh thu ảo để thâu tóm thù địch đối thủ

Lê Văn Dũng (Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc DVD) nuôi tham vọng biến Dược Viễn Đông thành tập đoàn dược phẩm lớn nhất nước. Để thực hiện toan tính thâu tóm thù địch (Hostile Takeover) đối với Công ty CP Dược phẩm Hà Tây (mã DHT):

1. Dũng lập ra hàng loạt công ty sân sau gia đình, làm giả các hợp đồng cung cấp thuốc độc quyền và biên bản bàn giao khống trị giá hàng nghìn tỷ đồng nhằm thổi phồng báo cáo tài chính của DVD.
2. Dùng danh nghĩa người thân mở hàng chục tài khoản chứng khoán để giao dịch chéo, kéo giá cổ phiếu DVD từ vùng 52.000 đồng lên hơn 108.000 đồng/cổ phiếu.
3. Lấy chính lượng cổ phiếu DVD đã được thổi giá này đem đi thế chấp tại các ngân hàng thương mại để vay hàng trăm tỷ đồng tiền mặt, sau đó dùng tiền vay âm thầm gom mua lượng lớn cổ phiếu DHT nhằm chiếm quyền kiểm soát HĐQT mà không thực hiện chào mua công khai theo luật định.

Kế hoạch bại lộ khi ban lãnh đạo Dược Hà Tây phát hiện các biến động bất thường và gửi đơn tố cáo. Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an vào cuộc bóc trần toàn bộ mạng lưới doanh thu ảo và giao dịch nội gián.

Cổ phiếu DVD lập tức mất thanh khoản, rơi về mức 3.000 đồng. Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán các khoản nợ ngân hàng và chính thức bị hủy niêm yết bắt buộc trên sàn HOSE vào tháng 9/2011, sau đó nộp đơn phá sản. Đây là trường hợp doanh nghiệp niêm yết đầu tiên trên HOSE bị tuyên bố phá sản vì gian lận và thao túng giá.

Bản án của Pháp luật:

Ngày 30/12/2011, TAND TP Hà Nội tuyên phạt Lê Văn Dũng mức án 4 năm tù về tội “Thao túng giá chứng khoán” theo Điều 181c Bộ luật Hình sự.

4. Trần Hữu Tiệp & Cổ phiếu ma MTM: Không vốn, không mỏ vẫn lên sàn UPCoM (2016)

Vụ án Công ty CP Mỏ và Xuất nhập khẩu Khoáng sản Miền Trung (mã MTM) là vết nhơ lớn nhất trong khâu thẩm định hồ sơ niêm yết của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Bị cáo Trần Hữu Tiệp: Cựu Chủ tịch HĐQT Công ty ma MTM, nhận mức án Tù chung thân về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Ảnh: VietnamFinance/TAND TP Hà Nội).

Thủ đoạn kỹ thuật: Công ty hoàn toàn không có thực tế ngoài đời

Khác với các doanh nghiệp khác ít nhất còn có nhà xưởng hay nhân sự, MTM là một công ty “ma” 100%:

• Vốn điều lệ thực góp ban đầu là 0 đồng.
• Không hề sở hữu bất kỳ mỏ khoáng sản nào tại Nghệ An như hồ sơ công bố.
• Địa chỉ trụ sở chính đăng ký trên giấy phép thực chất là một quán ăn vỉa hè và tiệm cắt tóc.

Trần Hữu Tiệp cùng đồng bọn đã mua lại xác công ty MTM, móc ngoặc với giám đốc chi nhánh ngân hàng làm giả các chứng từ nộp tiền góp vốn khống 310 tỷ đồng, làm giả hồ sơ kiểm toán độc lập của Công ty Kiểm toán Hà Nội, và lập danh sách hơn 100 cổ đông giả mạo.

Tháng 4/2016, 31 triệu cổ phiếu MTM chính thức được Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) chấp thuận đăng ký giao dịch trên sàn UPCoM. Sau khi lên sàn, nhóm này sử dụng nhiều tài khoản để đặt lệnh mua bán khớp chéo, tạo cơn sốt giao dịch giả tạo rồi bán tháo cổ phiếu rác ra thị trường, lừa đảo chiếm đoạt hơn 56 tỷ đồng của hơn 1.000 nhà đầu tư cá nhân trước khi bị cơ quan chức năng đình chỉ giao dịch khẩn cấp vào tháng 6/2016.

Bản án của Pháp luật:

Ngày 07/05/2019, TAND TP Hà Nội tuyên phạt bị cáo Trần Hữu Tiệp mức án TÙ CHUNG THÂN về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Hàng loạt cán bộ ngân hàng và công ty kiểm toán tiếp tay cho vụ việc cũng phải nhận các mức án tù nghiêm khắc.

5. Bê bối Bông Bạch Tuyết (HOSE: BBT): Vụ giấu lỗ kinh điển thời kỳ sơ khai (2008)

Bông Bạch Tuyết từng là niềm tự hào của ngành công nghiệp nhẹ Việt Nam, một thương hiệu quốc dân tồn tại từ thời trước 1975 và là một trong những cổ phiếu đầu tiên đặt chân lên sàn HOSE năm 2004. Nhưng đằng sau ánh hào quang đó là một cú sốc gian lận sổ sách kế toán làm rúng động giới đầu tư thời kỳ đầu.

Bê bối Bông Bạch Tuyết (BBT): Vụ che giấu lỗ, đầu tư sai lệch dây chuyền sản xuất và phù phép sổ sách kế toán kinh điển dẫn đến việc hủy niêm yết bắt buộc năm 2009 (Ảnh: CafeF).

Thủ đoạn kỹ thuật: Phù phép báo cáo tài chính để giữ tư cách niêm yết

Giai đoạn 2004 – 2006, ban lãnh đạo Bông Bạch Tuyết nhập khẩu ồ ạt các dây chuyền sản xuất băng vệ sinh và bông y tế hiện đại từ châu Âu nhưng tính toán sai nhu cầu thị trường, công suất thừa gấp 10 lần sức mua thực tế. Hàng tồn kho ứ đọng, nợ vay ngân hàng phình to dẫn đến thua lỗ nặng nề.

Để tránh bị hủy niêm yết theo quy định (thua lỗ 3 năm liên tiếp sẽ bị đuổi khỏi sàn) và để tiếp tục vay vốn ngân hàng:

• Kế toán trưởng và ban điều hành BBT liên tục làm sai lệch số liệu: Báo cáo tài chính năm 2006 ban đầu công bố lãi 2,25 tỷ đồng, nhưng khi cơ quan thanh tra vào cuộc bóc tách thì thực chất công ty lỗ tới hơn 8,4 tỷ đồng.
• Sang năm 2007, công ty tiếp tục công bố con số lãi tượng trưng hơn 3 tỷ đồng, nhưng sau kiểm toán hồi tố con số thực tế là lỗ 6,81 tỷ đồng.
• Thủ thuật sử dụng: Ghi nhận doanh thu ảo khi hàng chưa xuất kho, không trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho lỗi thời, cố tình vốn hóa chi phí tài chính lãi vay vào nguyên giá tài sản cố định để che giấu lỗ hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Hai công ty kiểm toán độc lập uy tín là A&C và AISC đều đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần hoặc ngoại trừ không rõ ràng, gián tiếp che chở cho các sai phạm trong nhiều năm.

Hệ quả: Tháng 07/2008, cổ phiếu BBT bị đình chỉ giao dịch khi toàn bộ vốn điều lệ thực góp bị âm sạch. Tháng 08/2009, BBT chính thức bị hủy niêm yết bắt buộc trên HOSE, nhà xưởng phải đóng cửa tạm dừng hoạt động, ngân hàng kê biên siết nợ.

6. Lê Văn Hướng & JVC: Cú “lừa dối khách hàng” xóa sổ con cưng quỹ ngoại (2015)

Trước mùa hè năm 2015, Công ty CP Thiết bị Y tế Việt Nhật (mã JVC) được coi là cổ phiếu y tế kiểu mẫu trên sàn HOSE: cổ đông chiến lược là các quỹ đầu tư mạo hiểm Nhật Bản (DI Asian Industrial Fund), đối tác độc quyền cung cấp máy chụp cắt lớp CT, MRI của Hitachi tại Việt Nam, doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng đều đặn hàng năm.

Lê Văn Hướng: Cựu Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ JVC, bị khởi tố bắt tạm giam về tội Lừa dối khách hàng, kéo theo sự bốc hơi của hơn 1.100 tỷ đồng tiền mặt (Ảnh: Tư liệu báo chí).

Thủ đoạn kỹ thuật: Gian lận hồ sơ thầu y tế và che giấu công nợ nghìn tỷ

Cơn ác mộng bắt đầu vào ngày 17/06/2015 khi Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội ra quyết định khởi tố, bắt tạm giam cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Lê Văn Hướng về tội “Lừa dối khách hàng”.

Bản chất vụ việc: Để trúng hàng loạt gói thầu cung cấp thiết bị y tế trị giá hàng trăm tỷ đồng tại các bệnh viện công lập lớn, Lê Văn Hướng đã chỉ đạo làm giả các tài liệu kỹ thuật, can thiệp vào hồ sơ dự thầu, nâng khống giá trị máy móc và vi phạm nghiêm trọng các quy định về đấu thầu thiết bị y tế.

Ngay sau khi thông tin bị rò rỉ, cổ phiếu JVC hứng chịu chuỗi 14 phiên giảm sàn liên tiếp, rơi từ mức giá 25.000 đồng về thẳng vùng 3.000 đồng/cổ phiếu. Nhà đầu tư ngoại lẫn nhà đầu tư cá nhân hoàn toàn mất khả năng thoát hàng vì thị trường trắng bên mua.

Sau khi ban điều hành mới vào tiếp quản, kiểm toán độc lập đã bóc tách ra một sự thật kinh hoàng: Toàn bộ hơn 1.100 tỷ đồng tiền mặt ghi nhận trên báo cáo tài chính quý trước thực chất đã bị Lê Văn Hướng rút ra tạm ứng cho các công ty sân sau cá nhân, buộc doanh nghiệp phải trích lập dự phòng khó đòi gần như toàn bộ vốn chủ sở hữu. Một doanh nghiệp y tế đầu ngành bị đánh sập chỉ sau một đêm vì sự tha hóa của người đứng đầu.

7. Phạm Thị Hinh & Cổ phiếu KSA: Vừa đá bóng vừa thổi còi (2015 – 2016)

Vụ án Công ty CP Công nghiệp Khoáng sản Bình Thuận (mã KSA) trên sàn HOSE vạch trần một liên minh nguy hiểm: Khi chủ tịch doanh nghiệp niêm yết đồng thời nắm quyền chi phối một công ty chứng khoán thành viên.

Bị cáo Phạm Thị Hinh: Cựu Chủ tịch KSA kiêm Chủ tịch CTCK VSM, nhận mức án 18 tháng tù về tội Thao túng thị trường chứng khoán (Ảnh: CafeF).

Thủ đoạn kỹ thuật: Lập 69 tài khoản chứng khoán để phát hành giấy lấy tiền thật

Năm 2015, Phạm Thị Hinh (Chủ tịch HĐQT KSA, đồng thời là Chủ tịch HĐQT Công ty CP Chứng khoán VSM) muốn tăng vốn điều lệ của KSA bằng cách phát hành thêm 56 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu. Tuy nhiên, ngoài đời thực không có nhà đầu tư nào nộp tiền mua cổ phiếu phát hành thêm.

Để hợp thức hóa đợt tăng vốn:

1. Bà Hinh mượn CMND của người thân, nhân viên để đứng tên vay vốn ngân hàng nộp tiền khống mua trọn 56 triệu cổ phiếu phát hành thêm, sau đó rút tiền ra trả nợ ngân hàng, hoàn tất hồ sơ tăng vốn điều lệ lên gần 935 tỷ đồng.
2. Để bán được lượng cổ phiếu giấy này ra thị trường thu tiền thật, Hinh cấu kết với các nhân viên môi giới chỉ đạo mở 69 tài khoản chứng khoán ảo tại Chứng khoán VSM và các CTCK khác.
3. Từ tháng 12/2015 đến tháng 07/2016, nhóm này liên tục đặt lệnh mua bán chéo nội bộ hàng chục triệu cổ phiếu KSA mỗi ngày, tạo cảm giác thị trường đang có dòng tiền lớn gom hàng khoáng sản.

Hàng nghìn nhà đầu tư nhỏ lẻ đã mắc bẫy lao vào mua gom. Hậu quả: Gây thiệt hại trực tiếp cho 1.496 nhà đầu tư số tiền hơn 8 tỷ đồng và khiến 3 công ty chứng khoán (Mirae Asset, Phú Hưng, Dầu khí) thiệt hại hàng tỷ đồng dư nợ margin.

Bản án của Pháp luật:

Tháng 05/2020, TAND TP Hà Nội tuyên phạt bị cáo Phạm Thị Hinh 18 tháng tù về tội “Thao túng thị trường chứng khoán”. Cổ phiếu KSA sau đó bị hủy niêm yết bắt buộc năm 2019, toàn bộ nhà máy chế biến xỉ titan tại Bình Thuận bị bỏ hoang hoen rỉ.

8. Nguyễn Đỗ Lăng & Hệ sinh thái Apec (HNX/UPCoM: APS – API – IDJ) (2023)

Trong làn sóng bùng nổ nhà đầu tư F0 giai đoạn 2021 – 2022, nhóm cổ phiếu “họ Apec” gồm APS (Chứng khoán Châu Á Thái Bình Dương), API (Đầu tư Châu Á Thái Bình Dương) và IDJ (Đầu tư IDJ Việt Nam) nổi lên như một hiện tượng kỳ quái bậc nhất.

Bị can Nguyễn Đỗ Lăng: Linh hồn hệ sinh thái Apec Group, bị khởi tố bắt tạm giam về tội Thao túng thị trường chứng khoán đối với bộ ba APS - API - IDJ (Ảnh: CafeF).

Thủ đoạn kỹ thuật: Thần thánh hóa cổ phiếu bằng văn hóa hội nhóm

Khác với lối lái giá kín kẽ truyền thống, Nguyễn Đỗ Lăng (Tổng Giám đốc APS, linh hồn hệ sinh thái Apec) chọn cách lôi kéo đám đông công khai:

• Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên của APS cuối năm 2021, ban lãnh đạo cùng cổ đông đeo khăn rằn Nam Bộ, đồng thanh hô vang khẩu hiệu “Quyết tử cho cổ phiếu”, “Chúng ta là những người gieo mầm vĩ đại”.
• Lập hàng chục room VIP trên Zalo, Telegram và Facebook, phân công các chuyên viên phân tích liên tục tung các báo cáo định giá trên trời về các dự án bất động sản nghỉ dưỡng Apec Mandala Wyndham Mũi Né, Phú Yên…
• Ở hậu trường, Nguyễn Đỗ Lăng chỉ đạo vợ là Huỳnh Thị Mai Dung, Chủ tịch HĐQT Phạm Duy Hưng và các nhân viên kế toán sử dụng hàng chục tài khoản cá nhân liên tục giao dịch chéo, kéo giá cổ phiếu APS từ mức 4.000 đồng lên đỉnh gần 60.000 đồng/cổ phiếu (tăng 15 lần), IDJ tăng từ 5.000 đồng lên gần 75.000 đồng/cổ phiếu.

Nhóm bị can đã bán tháo lượng lớn cổ phiếu vùng đỉnh, thu lợi bất chính hơn 157 tỷ đồng. Khi dòng tiền nâng đỡ rút lui, bộ ba APS – API – IDJ rơi tự do mất 85% – 90% giá trị, đẩy hàng vạn F0 từng hô vang khẩu hiệu vào cảnh trắng tay nợ nần.

Bản án của Pháp luật:

Tháng 06/2023, Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội chính thức khởi tố vụ án, bắt tạm giam Nguyễn Đỗ Lăng, Phạm Duy Hưng và các đồng phạm về tội “Thao túng thị trường chứng khoán”.

9. Nguyễn Vân Giang & Kỷ lục 33 cây sàn cổ phiếu CDO (HOSE) (2016 – 2020)

Thị trường chứng khoán Việt Nam từng chứng kiến nhiều mã cổ phiếu giảm sàn, nhưng cú rơi tự do của Công ty CP Tư vấn Thiết kế và Phát triển Đô thị (mã CDO) trên sàn HOSE vào cuối năm 2016 vẫn là một kỷ lục vô tiền khoáng hậu: 33 phiên giảm sàn liên tiếp.

Bị cáo Nguyễn Vân Giang: Cựu Giám đốc CTCK Đông Á - CN Hà Nội, nhận mức án 20 năm tù về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Thao túng giá chứng khoán CDO (Ảnh: Báo Công An TP.HCM).

Thủ đoạn kỹ thuật: Dùng 70 tài khoản tại 24 công ty chứng khoán rút ruột margin

Nguyễn Vân Giang (nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Chứng khoán Ngân hàng Đông Á – DAS, Chi nhánh Hà Nội) được ủy thác quản lý 15 triệu cổ phiếu CDO.

Để thao túng giá:

• Từ tháng 02/2015 đến tháng 12/2016, Giang mượn danh nghĩa của hơn 40 cá nhân mở 70 tài khoản chứng khoán tại 24 công ty chứng khoán khác nhau.
• Giang sử dụng các tài khoản này để mua bán khớp lệnh nội bộ, đẩy thị giá CDO từ vùng 5.000 đồng lên hơn 37.000 đồng/cổ phiếu.
• Khi thị giá được đẩy lên cao, Giang tận dụng chính sách cấp margin của các công ty chứng khoán để rút tiền mặt thật ra sử dụng cá nhân và ký kết các hợp đồng ủy thác đầu tư khống, chiếm đoạt hơn 24 tỷ đồng của khách hàng.

Ngày 06/12/2016, vòng quay dòng tiền bị đứt gãy khi Giang mất khả năng duy trì tỷ lệ ký quỹ. Các CTCK đồng loạt bán giải chấp (Force Sell) nhưng trên bảng điện tử không hề có lệnh mua đối ứng. Cổ phiếu CDO rơi tự do 33 cây sàn liên tiếp, thị giá bốc hơi hơn 82% từ 37.000 đồng xuống thẳng vùng 3.000 đồng, đẩy hàng loạt nhà đầu tư và các công ty chứng khoán dính vào bẫy nợ xấu margin.

Bản án của Pháp luật:

Ngày 21/08/2020, TAND TP Hà Nội tuyên phạt bị cáo Nguyễn Vân Giang mức án tổng hợp 20 năm tù (17 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và 3 năm tù về tội “Thao túng giá chứng khoán”).

10. Bê bối bốc hơi 982 tỷ hàng tồn kho tại Gỗ Trường Thành (HOSE: TTF) & 7 triệu cổ phiếu ma ASA

Nhóm đại án thứ 10 khép lại danh sách bằng hai vụ việc điển hình cho sự tha hóa trong hạch toán tài sản và phát hành khống cổ phiếu niêm yết:

A. Võ Trường Thành & Cú bốc hơi 982 tỷ đồng hàng tồn kho tại Gỗ Trường Thành (TTF) (2016)

Vào giai đoạn 2015 – đầu 2016, Công ty CP Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành (mã TTF trên HOSE) được thị trường ca tụng là “ông vua ngành gỗ”. Cổ phiếu TTF tăng vọt từ vùng 10.000 đồng lên đỉnh cao 43.600 đồng/cổ phiếu sau khi đối tác chiến lược Tân Liên Phát (thuộc Vingroup) dự kiến rót hơn 1.200 tỷ đồng thông qua khoản vay chuyển đổi để thâu tóm cổ phần.

Ông Võ Trường Thành: Nhà sáng lập kiêm cựu Chủ tịch Gỗ Trường Thành (TTF) trong bê bối bốc hơi 982 tỷ đồng hàng tồn kho ảo năm 2016 (Ảnh: CafeF).

Tuy nhiên, vào tháng 07/2016, Tân Liên Phát bất ngờ ra thông báo dừng chuyển đổi khoản vay do phát hiện những sai lệch nghiêm trọng giữa số liệu thực tế và số liệu công bố.

Kết quả kiểm kê của Công ty Kiểm toán Ernst & Young (E&Y) trong Báo cáo tài chính quý 2/2016 đã làm thị trường choáng váng: Hụt mất gần 982 tỷ đồng tiền hàng tồn kho nguyên liệu gỗ. Số hàng tồn kho khổng lồ này chỉ tồn tại trên sổ sách kế toán giấy tờ, hoàn toàn không có thực trong kho xưởng ngoài đời thực.

Hậu quả:

• TTF buộc phải hạch toán giảm hàng tồn kho vào giá vốn, đẩy công ty chìm vào khoản lỗ kỷ lục 1.123 tỷ đồng chỉ trong một quý, thổi bay toàn bộ vốn chủ sở hữu tích lũy nhiều năm.
• Cổ phiếu TTF lập tức rơi vào thảm họa 24 phiên giảm sàn liên tiếp, rơi từ mức 43.600 đồng xuống thẳng vùng 7.000 – 8.000 đồng/cổ phiếu, bốc hơi hơn 80% vốn hóa thị trường.
• Ông Võ Trường Thành và con trai bị Đại hội đồng cổ đông bãi miễn toàn bộ chức vụ điều hành, cổ phiếu TTF bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt trên sàn HOSE.

B. Vụ tạo dựng 7 triệu cổ phiếu khống tại Công ty CP ASA (HNX) (2022)

Nếu TTF là hàng tồn kho ảo, thì vụ án tại Công ty CP ASA (mã ASA trên HNX) là đỉnh cao của việc tạo dựng cổ phiếu ma.

Bị can Nguyễn Văn Nam: Nguyên Chủ tịch HĐQT ASA, bị C03 Bộ Công an khởi tố bắt tạm giam về hành vi làm giả hồ sơ tạo dựng khống 7 triệu cổ phiếu ASA (Ảnh: CafeF/Bộ Công an).

• Tháng 01/2022, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an (C03) chính thức khởi tố vụ án, bắt tạm giam Nguyễn Văn Nam (nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty CP ASA) về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.
• Cơ quan C03 xác định: Nguyễn Văn Nam đã làm giả hồ sơ, tài liệu để tăng khống 7 triệu cổ phiếu ASA (tương đương 70 tỷ đồng) từ đợt chào bán riêng lẻ, nâng vốn từ 30 tỷ lên 100 tỷ đồng.
• Sau đó, Nam đưa 7 triệu cổ phiếu ma này lên niêm yết bổ sung trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) để bán ra thị trường, lừa đảo chiếm đoạt tiền thật của nhà đầu tư. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sau đó đã phải ra quyết định hủy bỏ toàn bộ 7 triệu cổ phiếu khống này.

Bảng đối chiếu tổng hợp 10 đại án chứng khoán niêm yết Việt Nam

5 dấu hiệu nhận biết (Red Flags) giúp bạn thoát chết trước khi tài khoản bốc hơi

Không có kẻ lừa đảo nào gắn bảng “tôi là kẻ thao túng” lên trán. Nhưng trên báo cáo tài chính kiểm toán và trên sổ lệnh hàng ngày, những cỗ máy in giấy luôn để lại những vết tích cơ học không thể xóa nhòa:

1. Dấu hiệu tăng vốn thần tốc đi kèm khoản mục “Phải thu khác” phình to

Khi một công ty tăng vốn điều lệ gấp 3 đến gấp 10 lần trong 1 – 2 năm nhưng lượng tiền mặt thực tế trong két không tăng, hãy nhìn ngay vào tài sản ngắn hạn:

• Nếu mục “Các khoản phải thu khác”, “Tạm ứng cho nhân viên” hoặc “Ủy thác đầu tư” chiếm trên 50% đến 70% tổng tài sản, đó là dấu hiệu 99% công ty đã thực hiện nghiệp vụ nộp rút tiền khống.
• Tiền nộp vào tài khoản ngân hàng để tăng vốn đã bị rút sạch ra ngay trong ngày dưới hình thức ủy thác hoặc cho các công ty sân sau vay mượn. Cổ đông chỉ đang nắm giữ giấy lộn.

2. Dòng tiền kinh doanh âm liên tục dù lợi nhuận kế toán báo lãi lớn

Lợi nhuận kế toán (Net Income) là một con số có thể xào nấu bằng các thủ thuật ghi nhận doanh thu ảo trước thời hạn. Nhưng dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh (CFO) trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là thứ không thể làm giả:

• Nếu doanh nghiệp 3 năm liên tiếp báo lãi hàng trăm tỷ nhưng dòng tiền kinh doanh (CFO) luôn âm nặng hàng trăm đến hàng nghìn tỷ đồng, doanh nghiệp đó thực chất không hề thu được tiền mặt từ khách hàng. Họ đang sống bằng nợ vay hoặc chuẩn bị phát hành thêm giấy để bù đắp thâm hụt tiền mặt.

3. Lãnh đạo hô hào cam kết giá trên mạng xã hội và room chat

Một lãnh đạo doanh nghiệp tử tế tập trung 100% thời gian vào nghiên cứu sản phẩm, mở rộng thị trường, cắt giảm chi phí và tối ưu hóa dòng tiền.

• Khi một Chủ tịch HĐQT hay Tổng giám đốc thường xuyên xuất hiện trên Facebook, TikTok, lập room Zalo phân tích kỹ thuật, livestream thách thức dư luận hoặc cam kết “cổ phiếu sẽ lên giá X, không lên tôi sẽ cạo đầu”, đó là tín hiệu cảnh báo đỏ cao nhất.
• Lãnh đạo chỉ quan tâm đến giá cổ phiếu ngắn hạn khi họ đang chuẩn bị xả hàng hoặc cần duy trì tỷ lệ ký quỹ để không bị các công ty chứng khoán bán giải chấp.

4. Cổ tức chỉ trả bằng giấy, kiên quyết không trả tiền mặt

Doanh nghiệp kinh doanh có lãi thực sự luôn có khả năng trích ra một phần lợi nhuận để chi trả cổ tức bằng tiền mặt cho cổ đông (dù chỉ 5% – 10% mệnh giá).

• Nếu một doanh nghiệp 5 – 7 năm liền liên tục chia cổ tức bằng cổ phiếu tỷ lệ 30% – 50% hoặc liên tục phát hành quyền mua giá 10.000 đồng, trong khi chưa từng chia một đồng cổ tức tiền mặt nào, đó là mô hình Ponzi hút tiền. Tiền phát hành thêm của cổ đông mới được dùng để trả lãi ngân hàng hoặc duy trì guồng máy của ban lãnh đạo.

5. Khớp lệnh nội bộ bất thường: Thanh khoản hàng triệu đơn vị nhưng trắng bảng ngoài đời

Hãy quan sát sổ lệnh giao dịch:

• Những mã cổ phiếu thao túng thường có đồ thị nến đều tăm tắp, khối lượng giao dịch mỗi phiên gần như giống hệt nhau (ví dụ ngày nào cũng khớp đúng 3 triệu hoặc 5 triệu cổ phiếu) bất chấp thị trường chung biến động thế nào.
• Các lệnh mua bán giá trần hàng trăm nghìn đơn vị được kê vào đầu phiên rồi bất ngờ hủy lệnh chỉ trong vài giây. Đây là kỹ thuật “quay tay” tạo thanh khoản giả để dụ nhà đầu tư cá nhân nhìn thấy khối lượng giao dịch lớn mà tưởng nhầm cổ phiếu đang được các tổ chức lớn gom hàng.

Lời kết: Bài học đắt giá của sự thật

Thị trường chứng khoán là nơi phản chiếu trần trụi nhất bản chất của lòng tham và nỗi sợ hãi con người. Sau mỗi chu kỳ thanh lọc, những kẻ thủ ác có thể phải trả giá bằng những năm tháng dài sau song sắt nhà tù. Nhưng người chịu tổn thương nặng nề nhất vẫn là hàng vạn gia đình mất sạch tiền tiết kiệm tích cóp cả đời, những cặp vợ chồng ly tán, những người rơi vào cảnh nợ nần kiệt quệ vì tin vào những lời hứa hẹn làm giàu không tưởng.

Không có bữa trưa nào miễn phí trên thị trường vốn. Mỗi đồng lợi nhuận bền vững bạn kiếm được chỉ có thể đến từ hai nguồn: Sự tăng trưởng thực chất của một doanh nghiệp làm ra tiền mặt ngoài đời thực, hoặc năng lực định giá khắt khe giúp bạn mua được một tài sản tốt ở mức giá rẻ mạt khi đám đông đang hoảng loạn.

Khi bạn không hiểu tiền của mình đang đi đâu trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp, chính bạn đang là nguồn thanh khoản cho những kẻ đi săn phía sau màn hình.